Đề xuất mới: Xóa bỏ ranh giới địa lý trong các giao dịch công chứng nhà đất
Trong khuôn khổ các phiên thảo luận về dự án Luật Công chứng (sửa đổi), một nội dung đang nhận được sự chú ý đặc biệt từ dư luận và các chuyên gia pháp lý là đề xuất cho phép thực hiện công chứng các giao dịch bất động sản mà không còn bị ràng buộc bởi phạm vi tỉnh, thành phố nơi có tài sản. Bước đi này được kỳ vọng sẽ tạo ra một cuộc cách mạng về thủ tục hành chính, mang lại sự thuận tiện tối đa cho người dân.
Phá bỏ ranh giới hành chính cũ kỹ
Theo quy định hiện hành tại Luật Công chứng 2014, việc công chứng các hợp đồng, giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất bắt buộc phải được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng có trụ sở trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi bất động sản đó tọa lạc. Quy định này vốn nhằm mục đích giúp công chứng viên dễ dàng xác minh hiện trạng và tính pháp lý của tài sản tại địa phương.
Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, rào cản này đang bộc lộ nhiều bất cập. Người dân ở xa thường phải tốn kém thời gian và chi phí đi lại chỉ để ký kết một văn bản công chứng. Dự thảo Luật mới đã mạnh dạn đề xuất loại bỏ rào cản này, cho phép các bên tham gia giao dịch có thể lựa chọn bất kỳ văn phòng công chứng nào trên toàn quốc để thực hiện thủ tục, miễn là thuận tiện cho các bên.
Lợi ích từ việc liên thông dữ liệu
Cơ sở để thực hiện bước chuyển mình này chính là sự hoàn thiện của hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia. Khi dữ liệu về dân cư, đất đai và ngăn chặn giao dịch được kết nối đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, một công chứng viên tại Hà Nội hoàn toàn có thể kiểm tra trực tuyến tình trạng pháp lý của một căn hộ tại TP. Hồ Chí Minh. Việc xác thực thông tin không còn phụ thuộc vào việc “mắt thấy tai nghe” tại địa phương mà dựa trên các bằng chứng số chính xác và tức thời.
Sự thay đổi này không chỉ giúp cắt giảm gánh nặng về thủ tục mà còn thúc đẩy thị trường bất động sản vận hành linh hoạt hơn. Người dân sẽ có quyền tự do lựa chọn dịch vụ công chứng dựa trên chất lượng, uy tín và sự thuận tiện thay vì bị ép buộc bởi địa giới hành chính như trước đây.
Những thách thức cần hóa giải
Dù nhận được nhiều sự ủng hộ, đề xuất này vẫn vấp phải một số ý kiến thận trọng từ các đại biểu và chuyên gia. Mối lo ngại lớn nhất nằm ở tính an toàn pháp lý. Trong trường hợp cơ sở dữ liệu chưa thực sự đầy đủ hoặc bị lỗi cập nhật, công chứng viên ở địa phương khác sẽ rất khó nắm bắt được những biến động thực tế hoặc các tranh chấp đang âm ỉ tại địa bàn nơi có đất.
Bên cạnh đó, việc mở cửa hoàn toàn ranh giới công chứng có thể dẫn đến sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các văn phòng công chứng tại các đô thị lớn và vùng sâu vùng xa. Điều này đòi hỏi các cơ quan quản lý phải có chế tài giám sát chặt chẽ, đồng thời nâng cao trách nhiệm nghề nghiệp của công chứng viên trong việc thẩm định hồ sơ từ xa.
Kỳ vọng vào sự đổi mới
Việc đưa nội dung này vào dự thảo Luật Công chứng (sửa đổi) cho thấy tư duy quản lý đang dần chuyển dịch từ “quản để dễ” sang “phục vụ để dân nhờ”. Nếu được thông qua, đây sẽ là một bước tiến dài trong tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng chính phủ điện tử. Nó không chỉ đơn thuần là việc thay đổi một địa điểm ký tên, mà là sự khẳng định về niềm tin vào công nghệ và sự minh bạch hóa các giao dịch dân sự trong thời đại mới.
Hiện tại, các cơ quan soạn thảo đang tiếp tục thu thập ý kiến để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội xem xét, nhằm đảm bảo khi luật đi vào cuộc sống sẽ vừa tạo ra sự thông thoáng, vừa bảo vệ được quyền lợi hợp pháp của người dân.
